- Aditi अदिति
- अनन्ता माता; ऋग्वेदः गाम् अदितिम् इति वदति।
- Aghnyā अघ्न्या
- “या कदापि न हन्तव्या”, गोः वैदिकं नाम।
- Ahiṁsā अहिंसा
- अहिंसा: कस्यापि जीवस्य हानिं पीडां भयं वा न जनयितुम्। परमः धर्मः इति कथ्यते।
- Anukūlatā अनुकूलता
- यस्य सेवां कुर्मः तस्य प्रीतिकरम् आचरणम्; सेवायाः हृदयम्।
- Dharma धर्म
- यत् सर्वं रक्षति पोषयति च; कर्तव्यं, सदाचारः, अनुशासनं च।
- Gala-kambala गलकम्बल
- कण्ठस्य अधः लम्बमाना मृदुः चर्मवलिः: सत्यायाः गोः लक्षणम्।
- Go गो
- धेनुः, वृषभः, वत्सः च मिलित्वा; पृथिवी, वाक्, इन्द्रियाणि च इत्यर्थेऽपि प्रयुज्यते।
- Go-dāna गोदान
- गोः दानम्; महत्तमेषु दानकर्मसु एकम् इति मन्यते।
- Go-grāsa गोग्रास
- गवे अर्पितः अन्नस्य ग्रासः, परम्परया स्वभोजनात् पूर्वम्।
- Gokula गोकुल
- “गवां गृहम्”, व्रजे कृष्णस्य ग्रामः।
- Gopāla गोपाल
- “गवां रक्षकः”, कृष्णस्य नाम।
- Gopāṣṭamī गोपाष्टमी
- यस्मिन् दिने कृष्णः प्रथमं गाः चारयितुं गतवान् तस्य उत्सवः; गावः स्नाप्यन्ते, अलङ्क्रियन्ते, भोज्यन्ते च।
- Gośālā गोशाला
- गृहं यत्र गावः आश्रयं, रक्षणं, सेवां च लभन्ते।
- Govardhana गोवर्धन
- व्रजे पवित्रः गिरिः, भगवतः गाः पालयति इति हेतोः हरिदासवर्यः इति उच्यते।
- Govinda गोविन्द
- “गाः आनन्दयति यः”, कृष्णस्य नाम।
- Kāmadhenu कामधेनु
- दिव्या कामधेनुः; कृष्णः वदति धेनूनाम् अहं कामधुक् इति (गीता 10.28)।
- Nirāparādhī निरपराधी
- यः कस्मैचिदपि कदापि उद्वेगं न जनयति; गोः गुणः।
- Pañcagavya पञ्चगव्य
- गोः पञ्च दानानि: दुग्धं, दधि, घृतं, गोमयं, गोमूत्रं च; पूजायाम् आयुर्वेदे च प्रयुज्यन्ते।
- Sarva-devamayī सर्वदेवमयी
- “यस्यां सर्वे देवाः वसन्ति”, गोः वर्णनम्।
- Sevā सेवा
- केवलं सेव्यस्य प्रीत्यर्थं कृता प्रेममयी सेवा, कदापि फलार्थं न।
- Surabhi सुरभि
- सर्वासां गवां दिव्या माता।
- Upakārī उपकारी
- यः सदा परहिताय कार्यं करोति; गोः गुणः।
अध्ययनकेन्द्रम्
शब्दकोशः
पाठेषु श्लोकेषु च ये संस्कृतशब्दाः मिलन्ति, ते अत्र सरलतया व्याख्याताः।
महाराजस्य गोसेवायाः अङ्गं भवतु
एकां गां दत्तकरूपेण गृह्णातु, सम्पूर्णं गोयूथं पोषयतु, एकवारं वा ददातु — प्रत्येकं दानं वृन्दावनस्य गाः पोषयति, आश्रयं ददाति, आरोग्यं च ददाति।