ਗਊਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਿਉਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ

ਧਰਮ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅਹਿੰਸਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਖ਼ੁਦ ਧਰਮ ਦਾ ਦਿਲ ਹੈ। ਮਹਾਭਾਰਤ ਇਹ ਗੱਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦੋ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ: ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਾਪ। ਹਿੰਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਕੋਈ ਦਰਦ, ਡਰ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।

ਵੇਦ ਗਊ ਨੂੰ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਘਨਿਆ: “ਉਹ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ”। ਇਹ ਰਿਗਵੇਦ ਅਤੇ ਅਥਰਵਵੇਦ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਵੇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਦਿਤੀ, ਅਸੀਮ ਮਾਤਾ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸੋਚਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਖ਼ੁਦ ਗਊ ਨੂੰ “ਨਾ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਯੋਗ” ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਅਰਥ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਊ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਵਾਏ, ਜ਼ਰੂਰ ਗ਼ਲਤ ਅਰਥ ਹੈ।

ਬ੍ਰਿਹਦਾਰਣਯਕ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (6.4.18) ਦੀ ਇੱਕ ਸਤਰ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਸਬੂਤ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕ ਗਊ-ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂਸ “aukṣeṇa vārṣabheṇa vā” ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ “ਨੌਜਵਾਨ ਜਾਂ ਬੁੱਢੇ ਬਲਦ ਦਾ ਮਾਸ” ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਵਿਖਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਸਹੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ:

• ਪ੍ਰਸੰਗ। ਇਸ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸਲੋਕ (6.4.14–17) ਦੁੱਧ ਨਾਲ, ਦਹੀਂ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਤੇ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਚੌਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਹਰ ਇੱਕ ਘਿਉ ਨਾਲ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਮਾਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਚੌਥੇ ਵੇਦ ਲਈ ਅਚਾਨਕ ਗਊ-ਮਾਸ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕੋਈ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ।
• ਸ਼ਬਦ। ਮਾਂਸ ਦਾ ਅਰਥ ਫਲਾਂ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਨਰਮ ਗੁੱਦਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਭ ਦੋਵੇਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਔਸ਼ਧੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਹਨ (ਰਿਸ਼ਭ ਅੱਠ ਅਸ਼ਟਵਰਗ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜੋ ਟਾਨਿਕ ਵਜੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ)। ਵਾਕੰਸ਼ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ “ਉਕਸ਼ਾ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਭ ਦਾ”। ਜੇ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਅਰਥ “ਬਲਦ” ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ “ਬਲਦ ਜਾਂ ਬਲਦ ਦਾ” ਬਣਦਾ, ਜੋ ਅਰਥਹੀਣ ਹੈ।
• ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾ। ਅਧਿਆਇ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਾਰ ਪਾਣੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਸਾਰ ਪੌਦੇ, ਪੌਦਿਆਂ ਦਾ ਸਾਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ। ਇਹ ਪੋਸ਼ਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ।

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਲੋਕ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਦੇ ਨਾਲ ਪਕਾਏ ਚੌਲਾਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ “ਗਊ-ਮਾਸ” ਪੜ੍ਹਨਾ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਨੂੰ ਉਲਟਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਗ੍ਰੰਥ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂ-ਆਲੰਭਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਜਾਨਵਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ” ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਧਾਤੂ ਲਭ੍ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਛੂਹਣਾ, ਮਾਰਨਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਹੈ mā hiṁsyāt sarva-bhūtāni, “ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਦਿਓ”।

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵੇਦ ਦੇ ਉਲਟ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮੀਮਾਂਸਾ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ: ਵੇਦ (ਸ਼ਰੁਤੀ) ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਖ਼ੁਦ ਸੱਚੇ ਯੱਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ “ਪਸ਼ੂਆਂ” ਨੂੰ ਵਿਵੇਕ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਭੇਟ ਹੈ ਜੋ ਸਿਆਣੇ ਹਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਮਨੂ ਮਾਸ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸ਼ਬਦ ਮਾਂਸ ਨੂੰ ਹੀ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਜੋਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ: “ਮੈਨੂੰ (ਮਾਮ੍) ਉਹ (ਸਹ) ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਖਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਸ ਮੈਂ ਹੁਣ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।”

ਸ੍ਰੀ ਚੈਤੰਨਿਆ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਜੋ ਗਊ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉੱਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ ਜਿੰਨੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ‘ਤੇ ਵਾਲ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਉਪਾਅ ਵੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਗਊ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੋ। ਅੱਜ, ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਤਲ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਦਇਆ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਧਰਮ ਹੈ।

ਸ਼ਾਸਤਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਵੇਖੋ →