ਸ਼ਾਸਤਰ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥

ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਅਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

मातरः सर्वभूतानां गावः सर्वसुखप्रदाः ।

ਗਊਆਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ।

यया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ।
तां धेनुं शिरसा वन्दे भूतभव्यस्य मातरम् ॥

ਮੈਂ ਉਸ ਗਊ ਨੂੰ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਇਸ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਸਭ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹੈ।

नमस्ते जायमानायै जाताया उत ते नमः ।
बालेभ्यः शफेभ्यो रूपायाघ्न्ये ते नमः ॥

ਹੇ ਅਘਨਿਆ, ਤੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ: ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੇਰੇ ਵਾਲਾਂ, ਤੇਰੇ ਖੁਰਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च ।
नमो ब्रह्मसुताभ्यश्च पवित्राभ्यो नमो नमः ॥

ਸੁਰਭੀ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਤੇਜਸਵੀ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

गावो ममाग्रतः सन्तु गावः सन्तु च पृष्ठतः ।
गावो मे पार्श्वतः सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥

ਗਊਆਂ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ, ਗਊਆਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ, ਗਊਆਂ ਮੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਹੋਣ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਗਊਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਾਂ।

चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष-
लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयन्तम् ।
लक्ष्मीसहस्रशतसम्भ्रमसेव्यमानं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥

ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਧਾਮਾਂ ਵਿੱਚ, ਲੱਖਾਂ ਕਲਪ-ਬਿਰਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੁਰਭੀ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬੜੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੇਵੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

धेनूनामस्मि कामधुक् ।

ਗਊਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕਾਮਧੇਨੂ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਗਊ ਹਾਂ।

हन्तायमद्रिरबला हरिदासवर्यो
यद् रामकृष्णचरणस्पर्शप्रमोदः ।
मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत्
पानीयसूयवसकन्दरकन्दमूलैः ॥

ਸਾਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਗੋਵਰਧਨ ਪਰਬਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ! ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੀਣ ਲਈ ਜਲ, ਨਰਮ ਘਾਹ, ਆਰਾਮ ਲਈ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

अहोऽतिधन्या व्रजगोरमण्यः
स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा ।
यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना
यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वराः ॥

ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਊਆਂ ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਹਨ! ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਅਨੰਦ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਤਾ, ਜਦਕਿ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯੱਗ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ।

घासमुष्टिं परगवे दद्यात् संवत्सरं तु यः ।
अकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत् सार्वकामिकम् ॥

ਜੋ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਗਊ ਨੂੰ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਘਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।

गां च स्पृशति यो नित्यं स्नातो भवति नित्यशः ।
गवां रजः खुरोद्भूतं शिरसा यस्तु धारयेत् ।
स च तीर्थजले स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗਊ ਨੂੰ ਛੂਹੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਾਨੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਊਆਂ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

गोषु भक्तश्च लभते यद्यदिच्छति मानवः ।
विद्यार्थी चाप्नुयाद्विद्यां सुखार्थी प्राप्नुयात्सुखम् ।
न किञ्चिद् दुर्लभं चैव गवां भक्तस्य भारत ॥

ਗਊਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਵਿੱਦਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਸੁੱਖ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸੁੱਖ। ਹੇ ਭਾਰਤ, ਗਊਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਮਰਪਿਤ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ।

गवां कण्डूयनं कुर्याद् गोग्रासं गोप्रदक्षिणम् ।
गोषु नित्यं प्रसन्नासु गोपालोऽपि प्रसीदति ॥

ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖੁਰਕੋ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਓ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰੋ। ਜਦੋਂ ਗਊਆਂ ਸਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਗੋਪਾਲ ਆਪ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।

ਗਊਆਂ ਸਦਾ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹਨ; ਗਊਆਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ।

गवां हि तीर्थे वसतीह गङ्गा पुष्टिस्तथा तद्रजसि प्रवृद्धा ।
लक्ष्मीः करीषे प्रणतौ च धर्मस्तासां प्रणामं सततं च कुर्यात् ॥

ਗਊ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ ਪਲਦਾ ਹੈ; ਲਕਸ਼ਮੀ ਉਸ ਦੇ ਗੋਹੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ। ਇਸ ਲਈ ਸਦਾ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

शृङ्गमूले स्थितो ब्रह्मा शृङ्गमध्ये तु केशवः ।
शृङ्गाग्रे शङ्करं विद्यात् त्रयो देवाः प्रतिष्ठिताः ॥
सर्वे देवाः स्थिता देहे सर्वदेवमयी हि गौः ॥

ਉਸ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸਿਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਤਿੰਨੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤੇ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਗਊ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

प्र नु वोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट ।

ਮੈਂ ਹਰ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਨਿਰਦੋਸ਼ ਗਊ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੋ, ਜੋ ਅਦਿਤੀ, ਅਨੰਤ ਮਾਤਾ ਹੈ।

अहिंसा परमो धर्मः ।

ਅਹਿੰਸਾ ਹੀ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ।

अहिंसार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यादहिंसासम्पृक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥

ਧਰਮ ਇਸ ਲਈ ਸਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਜੋ ਕੁਝ ਅਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ।

मां स भक्षयिताऽमुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् ।
एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥

‘ਮੈਨੂੰ (ਮਾਂ) ਉਹ (ਸਃ) ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਖਾਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਸ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।’ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੀ ਮਾਂਸ, ਭਾਵ ਮਾਸ, ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਸਲ ਅਰਥ ਹੈ।

गाभीर यत लोम तत सहस्र वत्सर ।
गो-वधी रौरव-मध्ये पचे निरन्तर ॥

ਗਊ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਹਨ, ਓਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਰੌਰਵ ਨਾਮਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਬੇਅੰਤ ਸੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

अष्टादशपुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम् ।
परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ॥

ਸਾਰੇ ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਜੀ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਾਪ।