गाईको सेवा किन गर्ने?

कृष्णका भक्तहरू गाईको सेवा गर्छन् किनभने यसले उनीहरूका प्रिय कृष्णलाई प्रसन्न तुल्याउँछ। भक्तिमा सेवा, अर्थात् जसको सेवा गरिन्छ उसैको सुखका लागि मात्र गरिने निःस्वार्थ सेवा, नै प्रेमको परिभाषा हो। कृष्णले आफ्नो बाल्यकाल वृन्दावनका गाई र बाछाहरू चराउँदै बिताउनुभयो, त्यसैले गाईहरू उहाँ र उहाँका भक्तहरूलाई प्रिय छन्।

तर “किन गो-सेवा?” भन्ने प्रश्नको उत्तर दैनिक मानव समाजको दृष्टिकोणबाट पनि दिनुपर्छ। गाईमा यस्तो के छ जसले मानवताको सेवा गर्छ?

असल समाज बनाउने दुई गुण

मानिसहरू अरूको र संसारको कल्याणका लागि निःस्वार्थ भावले काम गर्न सक्छन्। सेवाको यही भावनालाई धर्म भनिन्छ। यदि मानिसहरूले कर्तव्यनिष्ठ भएर एकअर्काको सेवा गरे भने समाज शान्त र सन्तुष्ट हुनेछ। भगवद्गीतामा कृष्णले अर्जुनलाई सम्पूर्ण सृष्टिको भलाइका लागि धर्मको पालना गर्न आग्रह गर्नुहुन्छ।

हामीले दुई गुणको विकास गर्दा यस्तो सेवा सम्भव हुन्छ:

गाई निरपराधी र परोपकारीको पूर्ण मूर्तरूप हुन्।

श्री हरिदास शास्त्री महाराज जी

उनले कसैको अपराध गर्दिनन्; खतरा नहुँदा गाईहरू सबै प्राणीमध्ये सबैभन्दा कोमल र मायालु हुन्छन्। र उनी आफ्नो सम्पूर्ण अस्तित्वले सेवा गर्छिन्: हाम्रो कुनै कामको नभएको घाँस र परालको बदलामा उनी दूध दिन्छिन्, र उनको गोबर र गहुँतले इन्धन र औषधि दिन्छ। शताब्दियौँसम्म साँढेले भारतीय कृषिलाई आफ्नो काँधमा बोकेको थियो। ऋषिहरूले गाईमा मानवताले अनुसरण गर्नुपर्ने यी दुई गुणको आदर्श देखे, जुन हरेक समृद्ध र सामञ्जस्यपूर्ण सभ्यताको कुञ्जी हो।

श्री हरिदास निवासमा शुद्ध गो-सेवा

गाईको शुद्ध सेवाको अर्थ हो बदलामा केही नचाहिकन केवल उनको कल्याणका लागि काम गर्नु। श्री हरिदास निवासमा गाईहरूको सेवा यसै भावनामा गरिन्छ। बदलामा तिनबाट केही लिइँदैन; तिनको दूध, गोबर र गहुँत कहिल्यै बेचिँदैन। गोशालाको हेरचाह गरेका सबै वर्षहरूमा महाराज जीले आफ्ना गाईहरूको दूधको एक थोपा पनि पिउनुभएन; उहाँले सबै अरूलाई दिनुभयो। उहाँको जीवन शुद्ध, निःस्वार्थ सेवाको उदाहरण थियो।

कृष्ण स्वयंले गो-सेवाको महत्त्व देखाउनुभयो। उहाँका सबैभन्दा प्रिय नामहरू, गो-विन्द, गो-पाल र गोपी-नाथ, यसैको कुरा गर्छन्। गाईहरूलाई प्रसन्न गर्नेले भगवान्‌लाई प्रसन्न गर्छ, र महाराज जी भन्नुहुन्थ्यो कि निःस्वार्थ भावले गाईको सेवा गर्नेको हृदयमा हरेक असल गुण प्रकट हुन्छ।

गाईहरूलाई अहिले हाम्रो किन आवश्यकता छ

दुःखको कुरा, आज भारतमा धेरै गाईहरू भयानक अवस्थामा बाँचिरहेका छन्। तिनलाई प्रायः काटिँदैन, तर पहिलेजस्तो तिनको हेरचाह अब गरिँदैन। ट्र्याक्टरले विस्थापित गरेका साँढेहरू र दूध दिन छोडेका गाईहरूलाई सडकमा भौँतारिन र फोहोरको थुप्रोबाट खान छोडिन्छ।

तिनका लागि थोरै मात्र कार्यक्रमहरू छन्। जसरी हामी मानिसहरूबीचको अन्याय हटाउन काम गर्छौँ, त्यसैगरी हाम्रो संसार साझा गर्ने पशुहरूका पक्षमा उभिने यो राम्रो समय हो। प्राचीन भारतका ऋषिहरूले गाईहरूप्रतिको व्यवहार र समाजको नैतिक तथा आध्यात्मिक स्वास्थ्यबीच घनिष्ठ सम्बन्ध देखेका थिए।