श्री हरिदास शास्त्री महाराज जी वृन्दावनको विद्वत् समाजद्वारा सम्मानित एक प्रख्यात गौडीय वैष्णव विद्वान् र साधक हुनुहुन्थ्यो। संस्कृतका मर्मज्ञ उहाँले लगभग असीवटा पुस्तक लेख्नुभयो, जसमध्ये धेरै उहाँकै भाष्यसहित गौडीय ग्रन्थहरूका अनुवाद हुन्।
सम्भवतः बीसौँ शताब्दीका सबैभन्दा प्रचुर लेखन गर्ने र उच्च शिक्षित गौडीय वैष्णव “भित्री” विद्वान्।
जोनाथन एडेलम्यान, युनिभर्सिटी अफ फ्लोरिडा
प्रारम्भिक जीवन र दीक्षा
उहाँको जन्म सन् 1918 मा पश्चिम बंगालको रोपामा श्रीमती सुशीला देवी र श्री अभयचरण चट्टोपाध्यायका घरमा भयो, र उहाँको नाम फणीन्द्रनाथ राखियो। सन् 1933 मा, पन्ध्र वर्षको उमेरमा, उहाँ मथुरा जानुभयो र पण्डित बाबा श्री रामकृष्णदासको संरक्षणमा आउनुभयो।
पण्डित बाबाले आफ्ना एकमात्र वेष शिष्य श्री विनोद विहारी गोस्वामीलाई बालकको शिक्षकका रूपमा छान्नुभयो। उहाँबाट फणीन्द्रले मन्त्र-दीक्षा र हरिदास नाम पाउनुभयो, र एक वर्षपछि बाबाजी-वेष। उहाँ भक्तिपूर्ण सेवामा आफ्ना गुरुसँगै बस्नुभयो र वृन्दावनका अन्य महान् विद्वान्हरू, जस्तै पण्डित अमोलकराम शास्त्री र धनञ्जय दाससँग पनि अध्ययन गर्नुभयो।
त्यसपछि गुरुको आज्ञाअनुसार उहाँले भारतीय दर्शन अध्ययन गर्दै काशीमा बाह्र वर्ष बिताउनुभयो। वामाचरण शास्त्री र हरेराम शास्त्रीजस्ता शिक्षकहरूको सान्निध्यमा उहाँले भारतीय दर्शन र धर्मशास्त्रका छवटै प्रणालीमा नौवटा स्नातक र तीनवटा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गर्नुभयो।
वेदान्त-दर्शनम्
श्रीमद्भागवतले आफूलाई उही रचनाकार व्यासद्वारा रचित वेदान्त-सूत्रको भाष्यका रूपमा प्रस्तुत गर्छ। महाराज जीभन्दा पहिले कसैले पनि यी दुई ग्रन्थबीचको सम्बन्ध श्लोक-श्लोक गरी देखाएका थिएनन्। उहाँको वेदान्त-दर्शनम् भागवत-भाष्योपेतम् ले ठीक यही काम गर्यो, र यसलाई काशीको नागरी प्रचारिणी सभाले सम्मानित गर्यो।
श्री हरिदास निवास र प्रेस
सन् 1965 मा उहाँले वृन्दावनको पुराना कालीदहमा श्री हरिदास निवास स्थापना गर्नुभयो, जहाँ श्री गदाधर पण्डितसहित श्री चैतन्य महाप्रभुको वृन्दावनकै पहिलो मन्दिर छ।
गदाधर परिवार का सदस्य भएकाले उहाँले गौडीय आचार्यहरू, विशेषगरी श्री जीव गोस्वामीका कृतिहरू सबैका लागि उपलब्ध गराउन गदाधर-गौरहरि प्रेस स्थापना गर्नुभयो। षट् सन्दर्भ लाई भाष्यसहित हिन्दीमा अनुवाद गर्ने उहाँ पहिलो व्यक्ति हुनुहुन्थ्यो। उहाँले निर्माण गर्नुभएको श्री गौर-गदाधर ग्रन्थागारम् पुस्तकालय आज वृन्दावनका सबैभन्दा ठूला पुस्तकालयहरूमध्ये एक हो।
गाईहरूप्रति उहाँको प्रेम
दुई गाईदेखि दुई सय पचाससम्म
सन् 1981 मा महाराज जीले आफ्नो आश्रममा केवल दुईवटा गाई र एउटा साँढे बाट गोशाला सुरु गर्नुभयो। उहाँ हरेकको व्यक्तिगत रूपमा हेरचाह गर्नुहुन्थ्यो। उहाँले यो संसार छोड्दासम्म त्यहाँ 250 गाई र साँढेहरू आश्रय पाइरहेका थिए, र उहाँका शिष्यहरूको हातमा यो बढ्दै गएको छ। यो सेवा सदाका लागि चलिरहोस् भनेर उहाँले ट्रस्टी बोर्डद्वारा सञ्चालित श्री हरिदास शास्त्री गो सेवा संस्थान स्थापना गर्नुभयो।
चयनित पुस्तकहरू
- वेदान्त-दर्शनम् भागवत-भाष्योपेतम्
- श्री-साधनामृत-चन्द्रिका
- श्री-गौर-गोविन्दार्चन-पद्धति
- श्री-राधा-कृष्णार्चन-दीपिका
- श्री-गोविन्द-लीलामृतम् (3 खण्ड)
- ऐश्वर्य-कादम्बिनी
- श्री-सङ्कल्प-कल्प-द्रुम
- चतुःश्लोकी-भाष्यम् र श्री-कृष्ण-भजनामृत
- प्रेम-सम्पुट
- श्री-भगवद्-भक्ति-सार-समुच्चय
- ब्रज-रीति-चिन्तामणि
- धर्म-सङ्ग्रह र श्री-चैतन्य-सूक्ति-सुधाकर