गाई किन पवित्र छिन्

संस्कृतमा गो शब्दले गाई, साँढे र बाछो सबैलाई समेट्छ। महाराज जी अङ्ग्रेजीमा पनि गो शब्द नै राख्न रुचाउनुहुन्थ्यो, किनभने “cow” शब्दमा त्यही भाव हुँदैन। शास्त्रहरूमा गो आमा, शिक्षक र भगवान्‌की प्रिय सङ्गिनी हुन्, केवल खेतबारीको पशु होइन।

शास्त्रले गो चिन्ने सरल लक्षण दिन्छ: गोः सास्नादिमत्त्वम्, अर्थात् उनको घाँटीमुनि झुन्डिएको छालाको नरम पत्र (गल-कम्बल), जुरो, लामा कान, कोमल आँखा र मीठो प्राकृतिक सुगन्ध हुन्छ। यी भारतका देशी गाईहरू हुन्।

कोही पूजनीय किन हुन्छ? आफ्ना गुण र कर्मका कारण। महाराज जीले सिकाउनुभयो कि गाईमा स्वयं भगवान्‌का दुई सर्वोच्च गुण छन्:

• निरपराधी: उनले कसैलाई कहिल्यै दुःख दिँदिनन्।
• उपकारी: उनी सधैँ अरूको भलाइका लागि काम गरिरहन्छिन्।

उनको दूधले बालबालिका र बिरामीलाई पोषण दिन्छ; उनको घिउ हरेक पवित्र अग्निमा अर्पण गरिन्छ; साँढेले खेत जोत्छ; उनको गोबर र गहुँतले पनि शुद्ध र निरोगी बनाउँछ। महाराज जी भन्नुहुन्थ्यो, भगवान्‌ले गाईलाई आदर्शका रूपमा सृष्टि गर्नुभयो, ताकि मानिसहरूले कसैलाई हानि नगरी र सबैको कल्याणका लागि बाँच्न सिकून्।

कृष्णका वरिपरिका सबै कुरा गाईसँग जोडिएका छन्। उहाँलाई गोपाल, गाईहरूका रक्षक, र गोविन्द, गाईहरूलाई आनन्द दिने, भनिन्छ। उहाँ गोकुल, “गाईहरूको घर” मा बस्नुहुन्छ। उहाँका सबैभन्दा प्रिय साथीहरू गोप र गोपी, अर्थात् गोठालाहरू हुन्। गोवर्धन पर्वत उहाँका गाईहरूको हेरचाह गरेर मात्र उहाँको सबैभन्दा महान् सेवक बन्यो।

सबैले पूजा गर्ने कृष्ण स्वयं गाईहरूको सेवा गर्नुहुन्छ। गीतामा उहाँ भन्नुहुन्छ, धेनूनामस्मि कामधुक्: “गाईहरूमा म कामधेनु, इच्छा पूरा गर्ने गाई हुँ” (10.28)।

शास्त्रहरूले गाईलाई सर्व-देवमयी, अर्थात् जसमा सबै देवताहरू बस्छन्, भनेर वर्णन गर्छन्। उनका सिङको जरामा ब्रह्मा, बीचमा विष्णु र टुप्पामा शिव बस्नुहुन्छ; पवित्र नदीहरू उनमा बग्छन्; लक्ष्मी उनको गोबरमा बस्नुहुन्छ। त्यसैले धेरै देवताको पूजा गरेर वा धेरै तीर्थ भ्रमण गरेर जे पाउने आशा गरिन्छ, त्यो गाईको सेवा गरेर मात्र पाइन्छ।

यिनै श्लोकहरू एउटा चेतावनीसहित टुङ्गिन्छन्: यो कुरा जान्ने र गाईलाई कहिल्यै नपिट्ने वा रिसले नबोल्ने व्यक्तिले ठूलो सौभाग्य प्राप्त गर्छ।

सेवा पुरस्कारका लागि गरिने काम होइन। यो जसको सेवा गरिन्छ उसैलाई प्रसन्न पार्नका लागि, उसको हृदयसँग एक भएर (एकता) र उसलाई मनपर्ने तरिकाले (अनुकूलता) गरिने प्रेमपूर्ण कर्म हो। त्यसैले गो-सेवाको अर्थ हो गाईलाई आफ्नै परिवारझैँ हेरचाह गर्नु: उनलाई सुरक्षित, अघाएकी, सफा र खुसी राख्नु। यसले कृष्णलाई सिधै प्रसन्न तुल्याउने भएकाले महाराज जीले गो-सेवालाई भक्तिको सर्वोच्च रूप भन्नुभयो।

जो कोहीले पनि गो-सेवा गर्न सक्छ। महाराज जीले एउटी गाई, पुष्पाबाट सुरु गर्नुभयो; आज उहाँले स्थापना गर्नुभएको गोशालाले सयौँ गाई र साँढेहरूको हेरचाह गर्छ, जसमध्ये कुनै पनि नाफाका लागि राखिएका छैनन्।

शास्त्र भण्डार अन्वेषण गर्नुहोस् →