श्री हरिदास शास्त्री महाराज जी हे एक श्रेष्ठ गौडीय वैष्णव विद्वान आणि साधक होते, ज्यांचा वृंदावनातील विद्वत्समाजाने सन्मान केला. संस्कृतचे पारंगत असलेल्या महाराज जींनी सुमारे ऐंशी ग्रंथ लिहिले, त्यापैकी अनेक गौडीय ग्रंथांचे अनुवाद आणि त्यावरील त्यांची स्वतःची भाष्ये आहेत.
विसाव्या शतकातील कदाचित सर्वात विपुल लेखन करणारे आणि सर्वात सुशिक्षित गौडीय वैष्णव “अंतर्गत” विद्वान.
जोनाथन एडेलमन, युनिव्हर्सिटी ऑफ फ्लोरिडा
सुरुवातीचे जीवन आणि दीक्षा
त्यांचा जन्म 1918 मध्ये पश्चिम बंगालमधील रोपा येथे श्रीमती सुशीला देवी आणि श्री अभयचरण चट्टोपाध्याय यांच्या पोटी झाला, आणि त्यांचे नाव फणींद्र नाथ ठेवण्यात आले. 1933 मध्ये, पंधरा वर्षांचे असताना, ते मथुरेला गेले आणि पंडित बाबा श्री रामकृष्णदास यांच्या छत्रछायेखाली आले.
पंडित बाबांनी आपले एकमेव वेश शिष्य श्री विनोद विहारी गोस्वामी यांना या मुलाचे शिक्षक म्हणून निवडले. त्यांच्याकडून फणींद्र यांना मंत्र-दीक्षा आणि हरिदास हे नाव मिळाले, आणि एका वर्षानंतर बाबाजी-वेश. ते आपल्या गुरूंसोबत भक्तिभावाने सेवा करत राहिले आणि पंडित अमोलकराम शास्त्री आणि धनंजय दास यांच्यासह वृंदावनातील इतर महान विद्वानांकडेही त्यांनी अध्ययन केले.
त्यानंतर गुरूंच्या आज्ञेनुसार त्यांनी बनारसमध्ये बारा वर्षे भारतीय तत्त्वज्ञानाचे अध्ययन केले. वामाचरण शास्त्री आणि हरेराम शास्त्री यांसारख्या शिक्षकांकडे शिकून त्यांनी भारतीय तत्त्वज्ञान आणि धर्मशास्त्राच्या सर्व सहा दर्शनांमध्ये नऊ पदवी आणि तीन पदव्युत्तर पदव्या मिळवल्या.
वेदान्त-दर्शनम्
श्रीमद्भागवत स्वतःला त्याच लेखकाने, व्यासांनी, रचलेल्या वेदान्त-सूत्रांवरील भाष्य म्हणून सादर करते. महाराज जींपूर्वी कोणीही या दोन ग्रंथांमधील संबंध श्लोकवार दाखवला नव्हता. त्यांच्या वेदान्त-दर्शनम् भागवत-भाष्योपेतम् या ग्रंथाने नेमके हेच केले, आणि बनारसच्या नागरी प्रचारिणी सभेने त्याचा सन्मान केला.
श्री हरिदास निवास आणि मुद्रणालय
1965 मध्ये त्यांनी वृंदावनातील पुराना कालीदह येथे श्री हरिदास निवास स्थापन केले, जिथे वृंदावनातील श्री चैतन्य महाप्रभू आणि श्री गदाधर पंडित यांचे एकत्रित असे पहिले मंदिर आहे.
गदाधर परिवाराचे सदस्य असलेल्या महाराज जींनी गौडीय आचार्यांचे, विशेषतः श्री जीव गोस्वामींचे, ग्रंथ सर्वांना उपलब्ध व्हावेत म्हणून गदाधर-गौरहरी प्रेसची स्थापना केली. षट् संदर्भांचा भाष्यासह हिंदीत अनुवाद करणारे ते पहिले होते. त्यांनी उभारलेले श्री गौर-गदाधर ग्रंथागारम् हे ग्रंथालय आज वृंदावनातील सर्वात मोठ्या ग्रंथालयांपैकी एक आहे.
त्यांचे गायींवरील प्रेम
दोन गायींपासून अडीचशेपर्यंत
1981 मध्ये महाराज जींनी आपल्या आश्रमात केवळ दोन गायी आणि एका बैलासह गोठा सुरू केला. ते प्रत्येकाची स्वतः काळजी घेत असत. त्यांनी हे जग सोडले तेव्हा त्या गोठ्यात 250 गायी आणि बैल आश्रयाला होते, आणि त्यांच्या शिष्यांच्या देखरेखीखाली त्याची वाढ सुरूच आहे. ही सेवा कायमची चालू राहावी म्हणून त्यांनी विश्वस्त मंडळाद्वारे संचालित श्री हरिदास शास्त्री गो सेवा संस्थानची स्थापना केली.
निवडक ग्रंथ
- वेदान्त-दर्शनम् भागवत-भाष्योपेतम्
- श्री-साधनामृत-चन्द्रिका
- श्री-गौर-गोविन्दार्चन-पद्धति
- श्री-राधा-कृष्णार्चन-दीपिका
- श्री-गोविन्द-लीलामृतम् (3 खंड)
- ऐश्वर्य-कादम्बिनी
- श्री-सङ्कल्प-कल्प-द्रुम
- चतुःश्लोकी-भाष्यम् आणि श्री-कृष्ण-भजनामृत
- प्रेम-सम्पुट
- श्री-भगवद्-भक्ति-सार-समुच्चय
- ब्रज-रीति-चिन्तामणि
- धर्म-सङ्ग्रह आणि श्री-चैतन्य-सूक्ति-सुधाकर