गाय पवित्र का आहे

संस्कृतमध्ये गो हा शब्द गाय, बैल आणि वासरू या सर्वांना लागू होतो. महाराज जी इंग्रजीतही गो हाच शब्द ठेवणे पसंत करत, कारण “cow” या शब्दात तीच भावना येत नाही. शास्त्रांमध्ये गो ही केवळ शेतीतील जनावर नसून माता, गुरु आणि भगवंतांची प्रिय सहचरी आहे.

गो ओळखण्यासाठी शास्त्र एक साधे लक्षण देते: गोः सास्नादिमत्त्वम्, तिच्या मानेखाली लोंबणारी त्वचेची मऊ घडी (गल-कम्बल), वशिंड, लांब कान, सौम्य डोळे आणि मधुर नैसर्गिक सुगंध असतो. या भारताच्या देशी गायी आहेत.

कोणीही पूजनीय का असतो? त्याच्या गुणांमुळे आणि कर्मांमुळे. महाराज जी शिकवत की गायीमध्ये स्वतः भगवंतांचे दोन सर्वोच्च गुण आहेत:

• निरपराधी: ती कधीही कोणालाही त्रास देत नाही.
• उपकारी: ती सदैव इतरांच्या भल्यासाठी कार्य करत असते.

तिचे दूध मुलांचे आणि आजाऱ्यांचे पोषण करते; तिचे तूप प्रत्येक पवित्र अग्नीत अर्पण केले जाते; बैल शेते नांगरतो; तिचे शेण आणि गोमूत्रसुद्धा शुद्ध करतात आणि रोग बरे करतात. महाराज जी म्हणत, देवाने गायीला एक आदर्श म्हणून निर्माण केले, जेणेकरून माणसांनी कोणालाही इजा न करता आणि सर्वांच्या कल्याणासाठी जगायला शिकावे.

कृष्णाच्या भोवतीचे सर्व काही गायीशी जोडलेले आहे. त्यांना गोपाल, गायींचे रक्षक, आणि गोविंद, गायींना आनंद देणारे, म्हणतात. ते गोकुळात, “गायींच्या घरात”, राहतात. त्यांचे सर्वात प्रिय मित्र गोप आणि गोपी, म्हणजे गोपाळ आहेत. गोवर्धन पर्वत केवळ त्यांच्या गायींची काळजी घेतल्यामुळे त्यांचा सर्वश्रेष्ठ सेवक बनला.

ज्यांची सर्वजण पूजा करतात ते कृष्ण स्वतः गायींची सेवा करतात. गीतेत ते म्हणतात, धेनूनाम् अस्मि कामधुक्: “गायींमध्ये मी कामधेनू, इच्छा पूर्ण करणारी गाय, आहे” (10.28).

शास्त्रे गायीचे वर्णन सर्व-देवमयी, जिच्यामध्ये सर्व देव वास करतात, असे करतात. तिच्या शिंगांच्या मुळाशी ब्रह्मदेव, मध्यभागी विष्णू आणि टोकाला शिव वास करतात; पवित्र नद्या तिच्यामध्ये वाहतात; लक्ष्मी तिच्या शेणात राहते. म्हणून अनेक देवतांची पूजा करून किंवा अनेक तीर्थक्षेत्रांना भेट देऊन जे काही मिळवण्याची आशा असते, ते केवळ गायीची सेवा करून मिळते.

हेच श्लोक एका इशाऱ्याने संपतात: जो हे जाणतो आणि गायीला कधीही मारत नाही किंवा तिच्याशी रागाने बोलत नाही, त्याला मोठे भाग्य लाभते.

सेवा म्हणजे बक्षिसासाठी केलेले काम नव्हे. ती केवळ ज्याची आपण सेवा करतो त्याला प्रसन्न करण्यासाठी, त्याच्याशी एकरूप झालेल्या हृदयाने (एकता) आणि त्याला आवडेल अशा पद्धतीने (अनुकूलता) केलेली प्रेमळ कृती आहे. म्हणून गो-सेवा म्हणजे गायीची आपल्या कुटुंबाप्रमाणे काळजी घेणे: तिला सुरक्षित, तृप्त, स्वच्छ आणि आनंदी ठेवणे. यामुळे कृष्ण थेट प्रसन्न होतात, म्हणून महाराज जींनी गो-सेवेला भक्तीचे सर्वोच्च रूप म्हटले.

कोणीही गो-सेवा करू शकतो. महाराज जींनी एकाच गायीपासून, पुष्पापासून, सुरुवात केली; आज त्यांनी स्थापन केलेली गोशाळा शेकडो गायी आणि बैलांची काळजी घेते, आणि त्यापैकी एकही नफ्यासाठी ठेवलेली नाही.

शास्त्र भांडार पाहा →