गायींचे रक्षण का केले पाहिजे

धर्म म्हणजे जे सर्वांचे रक्षण आणि पोषण करते ते. म्हणून अहिंसा हा अनेक नियमांपैकी एक नियम नाही; ती स्वतः धर्माचे हृदय आहे. महाभारत हे पुन्हा पुन्हा सांगते.

व्यासांनी सर्व अठरा पुराणांचे सार दोन ओळींत सांगितले: इतरांना मदत केल्याने पुण्य मिळते, इतरांना इजा केल्याने पाप लागते. हिंसा म्हणजे केवळ हत्या नव्हे; दुसऱ्याला कोणतीही वेदना, भीती किंवा हानी पोहोचवणे हेही त्यात येते.

वेद गायीला एक विशेष नाव देतात, अघ्न्या: “जिची कधीही हत्या करू नये ती”. हे नाव ऋग्वेद आणि अथर्ववेदात अनेक वेळा येते. वेद तिला अदिती, अनंत माता, म्हणतात आणि प्रत्येक विचारी व्यक्तीला तिचे रक्षण करण्याची कळकळीची विनंती करतात.

जेव्हा वेद स्वतःच गायीला “वध न करण्यायोग्य” म्हणतात, तेव्हा तिच्या हत्येची शिफारस करणारा कोणताही अर्थ हा चुकीचाच अर्थ असला पाहिजे.

प्राचीन लोक गोमांस खात असत याचा पुरावा म्हणून बृहदारण्यक उपनिषदातील (6.4.18) एक ओळ अनेकदा उद्धृत केली जाते. विद्वान पुत्राची इच्छा असलेल्या माता-पित्यांसाठीच्या भोजनाचा त्यात उल्लेख आहे, जे मांस “औक्षेण वार्षभेण वा” सह शिजवले जाते, आणि याचा अनुवाद “तरुण किंवा वृद्ध बैलाचे मांस” असा केला गेला.

हे योग्य का असू शकत नाही, ते महाराज जींनी दाखवले:

• संदर्भ. त्याच्या अगदी आधीचे चार श्लोक (6.4.14–17) दुधासह, दह्यासह, पाण्यासह आणि तिळासह, प्रत्येकी तुपासह, भात सांगतात. कोणत्याही प्राण्याचे मांस त्यात येत नाही. केवळ चौथ्या वेदासाठी अचानक गोमांसाचा नियम असणे याला काहीच अर्थ नाही.
• शब्द. मांस याचा अर्थ फळे आणि वनस्पतींचा मऊ गर असाही होतो. उक्षा आणि ऋषभ ही दोन्ही आयुर्वेदातील औषधी वनस्पतींची नावे आहेत (ऋषभ ही आठ अष्टवर्ग वनस्पतींपैकी एक असून ती टॉनिक म्हणून वापरली जाते). हा वाक्प्रचार “उक्षा किंवा ऋषभ यांचे” असे म्हणतो. जर दोन्हींचा अर्थ “बैल” असता, तर ते “बैलाचे किंवा बैलाचे” असे झाले असते, जे निरर्थक आहे.
• अध्यायाचाच विषय. अध्यायाची सुरुवातच अशी होते की पृथ्वीचे सार पाणी, पाण्याचे सार वनस्पती, वनस्पतींचे सार फुले आणि फळे. तो पोषक वनस्पतींविषयी आहे, प्राण्यांविषयी नाही.

म्हणून हा श्लोक बलवर्धक वनस्पतींच्या गरासह शिजवलेला भात सांगतो. त्यात “गोमांस” वाचणे म्हणजे उपनिषद उलटेपालटे करणे होय.

काही ग्रंथ यज्ञांमध्ये पशु-आलम्भन याविषयी बोलतात, ज्याचा अनुवाद सहसा “प्राण्याची हत्या” असा केला जातो. महाराज जींनी समजावले की लभ् या धातूचा अर्थ मिळवणे किंवा स्पर्श करणे असा आहे, हत्या करणे कधीच नाही; आणि वेदांची स्वतःची आज्ञा आहे मा हिंस्यात् सर्व-भूतानि, “कोणत्याही जीवाला इजा करू नका”.

जिथे एखादा स्मृती ग्रंथ वेदाच्या विरोधात जाताना दिसतो, तिथे मीमांसेचा नियम स्पष्ट आहे: वेद (श्रुती) श्रेष्ठ ठरतो. आणि शास्त्रे स्वतःच खरा यज्ञ समजावतात: काम, क्रोध, लोभ आणि मोह हे आतील “पशू” विवेकाच्या तलवारीने छाटून टाकले जातात. हीच अर्पणाची क्रिया ज्ञानी लोक दररोज करतात.

मनु मांसासाठीच्या शब्दाचाच, मांस, एक इशारा म्हणून अर्थ सांगतात: “ज्याचे मांस मी आता खातो, तो (सः) पुढील जन्मी मला (माम्) खाईल.”

श्री चैतन्य महाप्रभूंनी इशारा दिला की जो गायीची हत्या करतो तो तिच्या शरीरावर जितके केस आहेत तितकी हजारो वर्षे दुःख भोगतो. तरीही शास्त्रे उपायही देतात: गायीचे रक्षण करा, तिची सेवा करा, आणि इतरांना तिचे मोल समजून घेण्यास मदत करा. आज, जेव्हा भारतातही गायींना सोडून दिले जाते किंवा कत्तलीसाठी पाठवले जाते, तेव्हा त्यांची काळजी घेणे ही केवळ दया नाही. तो धर्म आहे.

शास्त्र भांडार पाहा →