शास्त्र भांडार

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥

गायी आणि ब्राह्मणांचे हितचिंतक आणि संपूर्ण जगाचे रक्षक भगवान कृष्णांना नमस्कार. जे नेहमी गायींना आनंद देतात त्या गोविंदांना मी पुन्हा पुन्हा नमन करतो.

मातरः सर्वभूतानां गावः सर्वसुखप्रदाः ।

गायी सर्व प्राण्यांच्या माता आणि सर्व सुखांच्या दात्या आहेत.

यया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ।
तां धेनुं शिरसा वन्दे भूतभव्यस्य मातरम् ॥

चल आणि अचल प्राण्यांच्या या संपूर्ण विश्वाला व्यापणाऱ्या, जे होऊन गेले आणि जे होणार आहे त्या सर्वांच्या मातेला, त्या गायीला मी मस्तक नमवतो.

नमस्ते जायमानायै जाताया उत ते नमः ।
बालेभ्यः शफेभ्यो रूपायाघ्न्ये ते नमः ॥

हे अघ्न्ये, जिचा कधीही वध करू नये अशी तू: जन्म घेत असताना तुला नमस्कार, आणि जन्मल्यानंतर तुला नमस्कार. तुझ्या केसांना, तुझ्या खुरांना आणि तुझ्या रूपाला नमस्कार.

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च ।
नमो ब्रह्मसुताभ्यश्च पवित्राभ्यो नमो नमः ॥

सुरभीच्या कन्या असलेल्या तेजस्वी गायींना नमस्कार. ब्रह्मदेवाच्या कन्यांना नमस्कार; पवित्र करणाऱ्या गायींना पुन्हा पुन्हा नमस्कार.

गावो ममाग्रतः सन्तु गावः सन्तु च पृष्ठतः ।
गावो मे पार्श्वतः सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥

गायी माझ्या पुढे असोत, गायी माझ्या मागे असोत, गायी माझ्या दोन्ही बाजूंना असोत. मी नेहमी गायींच्या मध्ये राहावे.

चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष-
लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयन्तम् ।
लक्ष्मीसहस्रशतसम्भ्रमसेव्यमानं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥

चिंतामणींनी बांधलेल्या धामांमध्ये, लाखो कल्पवृक्षांनी वेढलेले, जे सुरभी गायींचे पालन करतात आणि लक्षावधी लक्ष्मींकडून अत्यंत आदराने ज्यांची सेवा केली जाते, त्या आदिपुरुष गोविंदांचे मी भजन करतो.

धेनूनामस्मि कामधुक् ।

गायींमध्ये मी कामधेनू, इच्छा पूर्ण करणारी गाय आहे.

हन्तायमद्रिरबला हरिदासवर्यो
यद् रामकृष्णचरणस्पर्शप्रमोदः ।
मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत्
पानीयसूयवसकन्दरकन्दमूलैः ॥

सर्व भक्तांमध्ये हा गोवर्धन पर्वत श्रेष्ठ आहे! राम आणि कृष्णांच्या चरणस्पर्शाने आनंदित होऊन तो पिण्यासाठी पाणी, कोवळे गवत, विश्रांतीसाठी गुहा आणि कंदमुळे-फळे देऊन त्यांचा आणि त्यांच्या गायींचा सन्मान करतो.

अहोऽतिधन्या व्रजगोरमण्यः
स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा ।
यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना
यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वराः ॥

व्रजातील गायी आणि स्त्रिया किती भाग्यवान आहेत! हे प्रभो, त्यांची वासरे आणि पुत्र यांचे रूप घेऊन तुम्ही आनंदाने त्यांच्या दुधाचे अमृत प्यायलात, जरी मोठमोठे यज्ञसुद्धा तुम्हाला कधीच तृप्त करू शकले नाहीत.

घासमुष्टिं परगवे दद्यात् संवत्सरं तु यः ।
अकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत् सार्वकामिकम् ॥

जो एक वर्षभर, स्वतः जेवण्यापूर्वी, दररोज दुसऱ्याच्या गायीला मूठभर गवत देतो, तो सर्व इच्छा पूर्ण करणारे व्रत पाळतो.

गां च स्पृशति यो नित्यं स्नातो भवति नित्यशः ।
गवां रजः खुरोद्भूतं शिरसा यस्तु धारयेत् ।
स च तीर्थजले स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

जो दररोज गायीला स्पर्श करतो तो जणू दररोज स्नान करतो. जो गायींच्या खुरांनी उडालेली धूळ मस्तकी धारण करतो, त्याने सर्व तीर्थांच्या पाण्यात स्नान केले आहे आणि तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.

गोषु भक्तश्च लभते यद्यदिच्छति मानवः ।
विद्यार्थी चाप्नुयाद्विद्यां सुखार्थी प्राप्नुयात्सुखम् ।
न किञ्चिद् दुर्लभं चैव गवां भक्तस्य भारत ॥

गायींना समर्पित व्यक्तीला जे हवे ते मिळते. विद्यार्थ्याला विद्या मिळते, सुख शोधणाऱ्याला सुख मिळते. हे भारता, गायींना समर्पित व्यक्तीसाठी काहीही अप्राप्य नाही.

गवां कण्डूयनं कुर्याद् गोग्रासं गोप्रदक्षिणम् ।
गोषु नित्यं प्रसन्नासु गोपालोऽपि प्रसीदति ॥

गायींना हळुवार खाजवा, त्यांना खाऊ घाला आणि आदराने त्यांना प्रदक्षिणा घाला. गायी नेहमी आनंदी असल्या की स्वतः गोपाल प्रसन्न होतात.

गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।

गायी नेहमीच समृद्धीचे मूळ आहेत; गायींमध्ये कोणतेही पाप नाही.

गवां हि तीर्थे वसतीह गङ्गा पुष्टिस्तथा तद्रजसि प्रवृद्धा ।
लक्ष्मीः करीषे प्रणतौ च धर्मस्तासां प्रणामं सततं च कुर्यात् ॥

गायीच्या पवित्र शरीरात गंगा वास करते; तिच्या खुरांच्या धुळीत पोषण वाढते; तिच्या शेणात लक्ष्मी राहते, आणि तिला नमन करण्यात धर्म. म्हणून नेहमी गायींना नमन करावे.

शृङ्गमूले स्थितो ब्रह्मा शृङ्गमध्ये तु केशवः ।
शृङ्गाग्रे शङ्करं विद्यात् त्रयो देवाः प्रतिष्ठिताः ॥
सर्वे देवाः स्थिता देहे सर्वदेवमयी हि गौः ॥

तिच्या शिंगांच्या मुळाशी ब्रह्मदेव, मध्यभागी केशव आणि टोकांवर शंकर वास करतात: तिन्ही महान देवता तिथे राहतात. सर्व देव तिच्या शरीरात राहतात; गाय खरोखरच सर्व देवांचे निवासस्थान आहे.

प्र नु वोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट ।

मी प्रत्येक विचारशील व्यक्तीला सांगतो: अनंत माता अदिती असलेल्या निरपराध गायीचा वध करू नका.

अहिंसा परमो धर्मः ।

अहिंसा हाच सर्वोच्च धर्म आहे.

अहिंसार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यादहिंसासम्पृक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥

कोणत्याही जीवाला इजा होऊ नये म्हणून धर्म शिकवला गेला. जे काही अहिंसेशी जोडलेले आहे, तोच निश्चितपणे धर्म आहे.

मां स भक्षयिताऽमुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् ।
एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥

'ज्याचे मांस मी येथे खातो, तो (सः) परलोकात मला (माम्) खाईल.' ज्ञानी लोक म्हणतात की हाच मांस शब्दाचा खरा अर्थ आहे.

गाभीर यत लोम तत सहस्र वत्सर ।
गो-वधी रौरव-मध्ये पचे निरन्तर ॥

गायीच्या शरीरावर जितके केस आहेत तितकी हजारो वर्षे, तिचा वध करणारा रौरव नावाच्या नरकात अखंड सडत राहतो.

अष्टादशपुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम् ।
परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ॥

सर्व अठरा पुराणांमध्ये व्यास फक्त दोनच गोष्टी सांगतात: इतरांना मदत केल्याने पुण्य मिळते; इतरांना इजा केल्याने पाप लागते.