शिक्षा केन्द्र

शास्त्र-भण्डार

वेद, पुराण, महाभारत आ गीतासँ गाय पर श्लोक, जेना श्री हरिदास शास्त्री महाराज जी उद्धृत कयने छथि। अन्वेषणक लेल कोनो विषय चुनू।

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च ।
जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमो नमः ॥

गाय आ ब्राह्मणक हितैषी आ समस्त जगतक रक्षक भगवान कृष्ण केँ प्रणाम। सदिखन गाय सभ केँ आनन्द देनिहार गोविन्द केँ हम बेर-बेर प्रणाम करैत छी।

— विष्णु पुराण 1.19.65 कृष्ण आ गायगायक प्रार्थना

मातरः सर्वभूतानां गावः सर्वसुखप्रदाः ।

गाय समस्त प्राणीक माता आ सभ सुख देनिहारि अछि।

— महाभारत, अनुशासन पर्व सभक माता

यया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ।
तां धेनुं शिरसा वन्दे भूतभव्यस्य मातरम् ॥

जे गाय चर-अचर प्राणी सँ भरल एहि समस्त विश्व मे व्याप्त अछि, जे भूत आ भविष्यक समस्त वस्तुक माता अछि, ओहि गाय केँ हम सिर झुका कऽ प्रणाम करैत छी।

— महाभारत, अनुशासन पर्व 80.15 सभक मातागायक प्रार्थना

नमस्ते जायमानायै जाताया उत ते नमः ।
बालेभ्यः शफेभ्यो रूपायाघ्न्ये ते नमः ॥

हे अघ्न्या, जकर कहियो वध नहि होयबाक चाही: जन्म लैत काल अहाँ केँ प्रणाम, आ जन्म लेलाक बाद अहाँ केँ प्रणाम। अहाँक रोम, अहाँक खुर आ अहाँक स्वरूप केँ प्रणाम।

— अथर्ववेद 10.10.1 गायक प्रार्थनाजकर कहियो वध नहि हो

नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च ।
नमो ब्रह्मसुताभ्यश्च पवित्राभ्यो नमो नमः ॥

सुरभिक पुत्री तेजस्विनी गाय सभ केँ प्रणाम। ब्रह्माक पुत्री सभ केँ प्रणाम; पवित्र करयवाली गाय सभ केँ बेर-बेर प्रणाम।

— महाभारत, अनुशासन पर्व गायक प्रार्थना

गावो ममाग्रतः सन्तु गावः सन्तु च पृष्ठतः ।
गावो मे पार्श्वतः सन्तु गवां मध्ये वसाम्यहम् ॥

गाय हमरा आगाँ रहय, गाय हमरा पाछाँ रहय, गाय हमरा दुनू कात रहय। हम सदिखन गाय सभक बीच निवास करी।

— हरि-भक्ति-विलास 16.252 गायक प्रार्थना

चिन्तामणिप्रकरसद्मसु कल्पवृक्ष-
लक्षावृतेषु सुरभीरभिपालयन्तम् ।
लक्ष्मीसहस्रशतसम्भ्रमसेव्यमानं
गोविन्दमादिपुरुषं तमहं भजामि ॥

चिन्तामणि सँ बनल धाम मे, लाखो कल्पवृक्ष सँ घेरल, ओ सुरभि गाय सभ केँ पालैत छथि आ लाखो लक्ष्मी लोकनि द्वारा बड़ आदर सँ सेवित छथि। ओहि आदिपुरुष गोविन्दक हम भजन करैत छी।

— ब्रह्म-संहिता 5.29 कृष्ण आ गाय

धेनूनामस्मि कामधुक् ।

गाय सभ मे हम कामधेनु छी, कामना पूर्ण करयवाली गाय।

— भगवद्गीता 10.28आओर पढ़ू → कृष्ण आ गाय

हन्तायमद्रिरबला हरिदासवर्यो
यद् रामकृष्णचरणस्पर्शप्रमोदः ।
मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत्
पानीयसूयवसकन्दरकन्दमूलैः ॥

समस्त भक्त मे ई गोवर्धन पर्वत श्रेष्ठ अछि! राम आ कृष्णक चरण-स्पर्श सँ आनन्दित भऽ ओ हुनका दुनू आ हुनक गाय सभक सम्मान पीबाक पानि, कोमल घास, विश्राम लेल गुफा, आ कन्द-मूल-फल सँ करैत अछि।

— श्रीमद्भागवत 10.21.18 कृष्ण आ गायगो-सेवाक फल

अहोऽतिधन्या व्रजगोरमण्यः
स्तन्यामृतं पीतमतीव ते मुदा ।
यासां विभो वत्सतरात्मजात्मना
यत्तृप्तयेऽद्यापि न चालमध्वराः ॥

व्रजक गाय आ स्त्री सभ कतेक भाग्यशाली छथि! हुनक बाछा आ पुत्रक रूप धारण कऽ, हे प्रभु, अहाँ आनन्दपूर्वक हुनक दूधक अमृत पान कयलहुँ, जखन कि पैघ-पैघ यज्ञ सेहो अहाँ केँ कहियो सन्तुष्ट नहि कऽ सकल।

— श्रीमद्भागवत 10.14.31 कृष्ण आ गायसभक माता

घासमुष्टिं परगवे दद्यात् संवत्सरं तु यः ।
अकृत्वा स्वयमाहारं व्रतं तत् सार्वकामिकम् ॥

जे व्यक्ति एक वर्ष धरि सभ दिन अपन भोजन सँ पहिने दोसरक गाय केँ एक मुट्ठी घास दैत अछि, से एहन व्रतक पालन करैत अछि जे सभ कामना पूर्ण करैत अछि।

— महाभारत, अनुशासन पर्व 69 गो-सेवाक फल

गां च स्पृशति यो नित्यं स्नातो भवति नित्यशः ।
गवां रजः खुरोद्भूतं शिरसा यस्तु धारयेत् ।
स च तीर्थजले स्नातः सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥

जे सभ दिन गाय केँ स्पर्श करैत अछि, से जेना सभ दिन स्नान करैत अछि। जे गायक खुर सँ उड़ल धूरा अपन माथ पर धारण करैत अछि, से समस्त तीर्थक जल मे स्नान कऽ लेलक आ समस्त पाप सँ मुक्त भऽ जाइत अछि।

— पद्म पुराण, सृष्टि-खण्ड 57.164–165 गो-सेवाक फल

गोषु भक्तश्च लभते यद्यदिच्छति मानवः ।
विद्यार्थी चाप्नुयाद्विद्यां सुखार्थी प्राप्नुयात्सुखम् ।
न किञ्चिद् दुर्लभं चैव गवां भक्तस्य भारत ॥

गो-भक्त व्यक्ति जे चाहैत अछि से पबैत अछि। विद्यार्थी विद्या पबैत अछि, सुख चाहनिहार सुख पबैत अछि। हे भारत, गो-भक्तक लेल किछुओ दुर्लभ नहि।

— महाभारत, अनुशासन पर्व 83.50–52 गो-सेवाक फल

गवां कण्डूयनं कुर्याद् गोग्रासं गोप्रदक्षिणम् ।
गोषु नित्यं प्रसन्नासु गोपालोऽपि प्रसीदति ॥

गाय सभ केँ हल्लुक सँ खजुआउ, ओकरा खुआउ, आ श्रद्धापूर्वक ओकर परिक्रमा करू। जखन गाय सभ सदिखन प्रसन्न रहैत अछि, तखन स्वयं गोपाल प्रसन्न होइत छथि।

— श्री हरिदास शास्त्री महाराज जी द्वारा गो-सेवा मे उद्धृत गो-सेवाक फलकृष्ण आ गाय

गावो लक्ष्म्याः सदा मूलं गोषु पाप्मा न विद्यते ।

गाय सदिखन समृद्धिक मूल अछि; गाय मे कोनो पाप नहि।

— महाभारत, अनुशासन पर्व गो-सेवाक फल

गवां हि तीर्थे वसतीह गङ्गा पुष्टिस्तथा तद्रजसि प्रवृद्धा ।
लक्ष्मीः करीषे प्रणतौ च धर्मस्तासां प्रणामं सततं च कुर्यात् ॥

गायक पवित्र देह मे गंगा बसैत छथि; ओकर खुरक धूरा मे पोषण उपजैत अछि; ओकर गोबर मे लक्ष्मी बसैत छथि, आ ओकरा प्रणाम करबा मे धर्म। तेँ सदिखन गाय सभ केँ प्रणाम करबाक चाही।

— विष्णुधर्मोत्तर पुराण 2.42.58 समस्त देवताक निवास

शृङ्गमूले स्थितो ब्रह्मा शृङ्गमध्ये तु केशवः ।
शृङ्गाग्रे शङ्करं विद्यात् त्रयो देवाः प्रतिष्ठिताः ॥
सर्वे देवाः स्थिता देहे सर्वदेवमयी हि गौः ॥

ओकर सींगक जड़ि मे ब्रह्मा, मध्य मे केशव, आ अग्र भाग मे शंकर बसैत छथि: तीनू महान देवता ओतय निवास करैत छथि। समस्त देवता ओकर देह मे रहैत छथि; गाय सत्ये समस्त देवताक निवास अछि।

— बृहत्-पराशर स्मृति 5.34–35 समस्त देवताक निवास

प्र नु वोचं चिकितुषे जनाय मा गामनागामदितिं वधिष्ट ।

हम सभ विचारशील व्यक्ति सँ कहैत छी: निर्दोष गायक वध नहि करू, जे अदिति, असीम माता छथि।

— ऋग्वेद 8.101.15 जकर कहियो वध नहि होसभक माता

अहिंसा परमो धर्मः ।

अहिंसा परम धर्म अछि।

— महाभारत, वन पर्व 207.74 जकर कहियो वध नहि हो

अहिंसार्थाय भूतानां धर्मप्रवचनं कृतम् ।
यः स्यादहिंसासम्पृक्तः स धर्म इति निश्चयः ॥

धर्मक उपदेश एहि लेल देल गेल जे कोनो प्राणीक हिंसा नहि हो। जे किछु अहिंसा सँ युक्त अछि, सैह निश्चित रूप सँ धर्म थिक।

— महाभारत, शान्ति पर्व 109.12 जकर कहियो वध नहि हो

मां स भक्षयिताऽमुत्र यस्य मांसमिहाद्म्यहम् ।
एतन्मांसस्य मांसत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥

'हमरा (माम्) ओ (सः) परलोक मे खायत, जकर मांस हम एतय खाइत छी।' ज्ञानी लोकनि कहैत छथि जे यैह मांस शब्दक वास्तविक अर्थ थिक।

— मनुस्मृति 5.55 जकर कहियो वध नहि हो

गाभीर यत लोम तत सहस्र वत्सर ।
गो-वधी रौरव-मध्ये पचे निरन्तर ॥

गायक देह पर जतेक रोम होइत अछि, ततेक हजार वर्ष धरि ओकर वध करनिहार रौरव नामक नरक मे अनन्त काल धरि सड़ैत रहैत अछि।

— श्री चैतन्य-चरितामृत, आदि-लीला 17.166 जकर कहियो वध नहि हो

अष्टादशपुराणेषु व्यासस्य वचनद्वयम् ।
परोपकारः पुण्याय पापाय परपीडनम् ॥

अठारहो पुराण मे व्यास केवल दू बात कहैत छथि: दोसरक उपकार सँ पुण्य होइत अछि; दोसर केँ पीड़ा देला सँ पाप।

— पारम्परिक श्लोक, महाराज जी द्वारा उद्धृत जकर कहियो वध नहि हो

महाराज जीक गो-सेवाक अंग बनू

एकटा गाय गोद लिअ, पूरा झुण्डक सहयोग करू, वा एक बेर दान करू — सभ दान वृन्दावनक गाय सभ केँ भोजन, आश्रय आ उपचार दैत अछि।

एखन दान करू