ગૌ-સેવા શા માટે?

કૃષ્ણ-ભક્તો ગૌ-સેવા એટલા માટે કરે છે કે તેનાથી તેમના પ્રિય શ્રીકૃષ્ણ પ્રસન્ન થાય છે. ભક્તિમાં સેવા, અર્થાત્ માત્ર સેવ્યના સુખ માટે કરેલું નિઃસ્વાર્થ કાર્ય, એ જ પ્રેમની વ્યાખ્યા છે. શ્રીકૃષ્ણે પોતાનું બાળપણ વૃંદાવનની ગાયો અને વાછરડાંની સેવામાં વિતાવ્યું, તેથી ગાયો તેમને અને તેમના ભક્તોને પ્રિય છે.

પરંતુ “ગૌ-સેવા શા માટે?” આ પ્રશ્નનો ઉત્તર સમાજના રોજિંદા જીવનની દૃષ્ટિએ પણ આપવો યોગ્ય છે. ગાયમાં એવું શું છે જે માનવતાની સેવા કરે છે?

સારા સમાજના બે ગુણ

મનુષ્ય બીજાઓ અને જગતના કલ્યાણ માટે નિઃસ્વાર્થ ભાવે કાર્ય કરી શકે છે. સેવાની આ જ ભાવનાને ધર્મ કહે છે. જો લોકો કર્તવ્ય-ભાવથી એકબીજાની સેવા કરે, તો સમાજ શાંત અને સુખી રહે. ભગવદ્ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને સમગ્ર સૃષ્ટિના હિત માટે ધર્મ-પાલનની પ્રેરણા આપે છે.

આવી સેવા ત્યારે શક્ય બને છે જ્યારે આપણે બે ગુણ કેળવીએ:

ગાય નિરપરાધી અને પરોપકારી હોવાનું પૂર્ણ સ્વરૂપ છે.

શ્રી હરિદાસ શાસ્ત્રી મહારાજ જી

તે કોઈને કષ્ટ આપતી નથી; નિર્ભય હોય ત્યારે ગાયો સૌથી સૌમ્ય અને પ્રેમાળ પ્રાણી છે. અને તે પોતાના સમગ્ર અસ્તિત્વથી સેવા કરે છે: આપણા માટે નકામાં ઘાસ અને ભૂસાના બદલામાં તે દૂધ આપે છે, અને તેનાં ગોબર અને ગોમૂત્ર બળતણ અને ઔષધિ આપે છે. સદીઓ સુધી ભારતીય ખેતી બળદના ખભા પર ચાલી. ઋષિઓએ ગાયમાં આ બંને ગુણોનો આદર્શ જોયો, માનવતા અનુસરે એ માટે, જે દરેક સમૃદ્ધ અને સુમેળભરી સભ્યતાની ચાવી છે.

શ્રી હરિદાસ નિવાસમાં શુદ્ધ ગૌ-સેવા

ગાયની શુદ્ધ સેવાનો અર્થ છે બદલામાં કંઈ પણ ઇચ્છ્યા વિના માત્ર તેના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરવું. શ્રી હરિદાસ નિવાસમાં ગાયોની સેવા આ જ ભાવથી થાય છે. બદલામાં તેમની પાસેથી કંઈ લેવામાં આવતું નથી; તેમનાં દૂધ, ગોબર અને ગોમૂત્ર ક્યારેય વેચવામાં આવતાં નથી. ગૌશાળાની સંભાળનાં પોતાનાં બધાં વર્ષોમાં મહારાજ જીએ પોતાની ગાયોના દૂધનું એક ટીપું પણ પીધું નહીં; તેઓ બધું દૂધ વહેંચી દેતા. તેમનું જીવન શુદ્ધ, નિઃસ્વાર્થ સેવાનું ઉદાહરણ હતું.

સ્વયં શ્રીકૃષ્ણે ગૌ-સેવાનું મહત્ત્વ દર્શાવ્યું. તેમનાં સૌથી પ્રિય નામ, ગોવિંદ, ગોપાલ અને ગોપીનાથ, આ જ કહે છે. જેઓ ગાયોને પ્રસન્ન કરે છે, તેઓ ભગવાનને પ્રસન્ન કરે છે, અને મહારાજ જી કહેતા કે નિઃસ્વાર્થ ગૌ-સેવા કરનારના હૃદયમાં સર્વ સદ્ગુણો પ્રગટ થાય છે.

આજે ગાયોને આપણી જરૂર કેમ છે

દુઃખની વાત છે કે આજે ભારતમાં અનેક ગાયો ખૂબ ખરાબ દશામાં છે. સામાન્ય રીતે તેમનો વધ થતો નથી, પરંતુ પહેલાંની જેમ તેમની સંભાળ પણ લેવાતી નથી. ટ્રેક્ટરો આવવાથી બળદો અને દૂધ ન આપતી ગાયોને રસ્તાઓ પર ભટકવા અને ઉકરડાઓમાંથી ખાવા માટે છોડી દેવાય છે.

તેમના માટે બહુ ઓછા કાર્યક્રમો છે. જેમ આપણે મનુષ્યો વચ્ચે અન્યાય દૂર કરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ, તેમ આ આપણી સાથે જગત વહેંચતાં પશુઓ માટે ઊભા રહેવાનો સમય છે. પ્રાચીન ભારતના ઋષિઓએ ગાયો પ્રત્યેના વ્યવહાર અને સમાજના નૈતિક-આધ્યાત્મિક સ્વાસ્થ્ય વચ્ચે ગાઢ સંબંધ જોયો હતો.